We leven in een tijd waarin bijna elk ongemak wordt terugverwezen naar het individu. Voel je je eenzaam? Werk aan jezelf. Ben je gespannen? Reguleer je zenuwstelsel. Ben je een paar kilo te zwaar? Gebruik je stappenteller, doe krachttraining en eet meer eiwitten, vooral als je boven de 40 bent. Heb je moeite met relaties? Onderzoek je hechtingsstijl. Voel je je niet gezien? Ga in therapie. Ben je al in therapie geweest? Zoek dan een betere therapeut.

Veel mensen die in mijn praktijk komen, worstelen niet met een gebrek aan verantwoordelijkheid. Integendeel. Ze zijn vaak degene die het overzicht bewaren, wanneer anderen het kwijt zijn. Die aanvoelen wat er speelt, voordat iemand het zelf doorheeft. Die conflicten proberen te verzachten, relaties proberen te redden, gezinnen draaiende houden, teams steunen en voortdurend rekening houden met de impact van hun handelen op anderen. Ze worden gezien als zorgzaam. Sterk. Bewust.

Veel mensen leven grotendeels vanuit hun hoofd. Ze denken, analyseren, plannen, reageren, zorgen, organiseren en bewegen van het ene moment naar het andere zonder nog werkelijk te voelen hoe het is om aanwezig te zijn in zichzelf. Dat gebeurt meestal niet bewust. Vaak is het een geleidelijke beweging die al vroeg begint. Een mens leert zich aanpassen aan wat nodig is: beschikbaar zijn, sterk blijven, rekening houden met anderen, presteren, doorgaan of gevoelens opzijzetten om

Wanneer we een ingrijpende periode meemaken — verlies, ziekte, burn-out, een scheiding, overweldiging of een existentieel keerpunt — ontstaat vaak de wens om “weer de oude” te worden. Alsof herstel betekent dat het leven terugkeert naar hoe het vóór die gebeurtenis was. Maar sommige ervaringen laten zich niet eenvoudig terugdraaien. Soms verandert niet alleen het leven zelf, maar ook onze verhouding tot het leven. Dat kan verwarrend zijn. Pijnlijk ook.

Overal worden we uitgenodigd — of aangespoord — om bewuster, gezonder, succesvoller, rustiger, meer geheeld of meer ontwikkeld te worden. Op zichzelf hoeft daar niets mis mee te zijn. De menselijke neiging tot groei, verdieping en bewustwording is wezenlijk en levend. Er zit iets natuurlijks in het verlangen om dichter bij jezelf te komen, om vrijer te worden, om meer aanwezig te kunnen zijn in je eigen leven. En toch gebeurt er iets merkwaardigs.

Tijdens een recente NARM-training werd ik opnieuw geraakt door hoe veel levendigheid vrijkomt wanneer we aanwezig kunnen blijven bij ons ‘core conflict’: de plek waar ons diepste verlangen en onze grootste angst elkaar ontmoeten.

Over de overgang, innerlijke autoriteit en de impact op onze samenleving Als we de overgang niet langer benaderen als iets dat opgelost moet worden, maar als een fase die bedding vraagt — wat komt er dan vrij? In mijn vorige blog stond die verschuiving centraal. Hier wil ik een stap verder gaan: wat betekent dat voor de vrouw zelf — en welke waarde komt daarmee vrij, voor haar én voor de samenleving?

De overgang is geen hormonale hapering. Het is een fase waarin lichaam, brein en bestaan zich herordenen. Dat is niet licht. Niet maakbaar. En niet zonder frictie. Maar ook niet zonder betekenis. Misschien ligt de werkelijke opgave niet in het oplossen van de overgang, maar in het leren dragen van de vrouw/ mens die we daarin worden — en in het vormgeven van een wereld die haar niet alleen kan dragen, maar haar nodig heeft.

Een grotere innerlijke ruimte geeft ons een bandbreedte waarin meer kan plaatsvinden. Emoties, gedachten, verlangens – ze krijgen er niet alleen plek, ze worden voelbaar op een manier die niet overweldigt. Het is alsof er meer adem is in jezelf: meer ruimte om te observeren, te ervaren, te reageren.

Vrijheid en de kunst om je eigen levensenergie te bevatten Veel mensen verlangen naar vrijheid. Naar meer ruimte. Meer levendigheid. Meer zichzelf kunnen zijn. We denken vaak dat vrijheid ontstaat wanneer we obstakels opruimen. Wanneer we oude patronen doorzien, relaties loslaten die niet meer kloppen, of eindelijk een andere richting kiezen in werk of leven. En inderdaad: wanneer we ons losmaken van wat ons klein hield, komt er vaak iets vrij. Alsof er weer lucht door ons h

Er zijn periodes in een mensenleven waarin het kan voelen alsof je je hebt teruggetrokken in jezelf. Niet verdwenen — maar alsof iets in jou zich heeft teruggeplooid naar een kleinere, meer beschutte ruimte. De levendigheid die ooit vanzelfsprekend leek, de beweging naar buiten, de spontaniteit in contact of creatie… het kan tijdelijk minder toegankelijk zijn. Alsof je innerlijke wereld compacter is geworden. Veel mensen noemen dat vastzitten.

Ware verbinding is geen vaardigheid. Geen techniek. Geen sociaal succes. Het is een staat van zijn. En juist daarom wordt zij zo vaak gemist, terwijl we er zo naar verlangen. We leven in een cultuur die verbinding probeert te maken. Door woorden. Door nabijheid. Door delen, afstemmen, begrijpen. Maar ware verbinding ontstaat niet door inspanning. Zij verschijnt wanneer het doen ontspant en het zijn ruimte krijgt. Verbinding is niet: ik reik naar jou. Verbinding is: ik ben hie

In mijn praktijk ontmoet ik veel mensen die weten hoe ze zouden moeten ontspannen. Ze kennen de ademhalingsoefeningen, doen yoga, mediteren, eten gezond. En toch blijft hun systeem alert, gespannen of uitgeput. Dat is geen falen. Het is een belangrijk signaal. Het parasympathisch zenuwstelsel laat zich namelijk niet activeren door wilskracht of discipline. Het wordt actief wanneer het lichaam veiligheid, draagkracht en toestemming ervaart.

In mijn praktijk ontmoet ik vaak mensen die het gevoel hebben dat ze hun innerlijke roerselen wel begrijpen, maar het niet kunnen voelen. Ze hebben inzicht, woorden, reflectievermogen — en toch blijven klachten bestaan. Spanning. Onrust. Vermoeidheid. Darmklachten. Emotionele labiliteit. Een gevoel van afgesneden zijn, of juist overspoeld. Alsof er iets anders meespeelt. Iets dat niet bereikt wordt via denken alleen.

En juist in het proces van verdere volwassen wording — individuatie, spirituele verdieping, het belichamen van onze essentie — komt dit thema opnieuw op tafel. Niet als regressie, maar als verfijning.

Ontwikkelingstrauma gaat zelden over wat er zichtbaar misging. Het gaat over wat ontbrak: afstemming, bescherming, koestering. Waar dat ontbreekt, leren mensen zichzelf reguleren via controle, dominantie of verheffing.

Wanneer de ziel haar eigen tijd vraagt Er zijn momenten waarop het leven vraagt om gepaste afstand — een zachte terugtrekking, ruimte voor iets anders, een zekere afstand tot de manier waarop verbinding eerder werd geleefd. Niet als afwijzing van de ander, maar als noodzakelijke ruimte om trouw te blijven aan een innerlijke beweging. De liefde voor dierbaren verdwijnt niet, maar de nabijheid trekt zich tijdelijk terug. De vormen waarin contact vanzelfsprekend was, kunnen n

Over dopamine, belichaming en de kunst van genoeg. We leven in een tijd waarin verlangen voortdurend wordt aangewakkerd. Sneller. Meer. Intenser. Nog een prikkel, nog een beloning, nog iets om naar uit te reiken. Psychiater Anna Lembke (zie online video VPRO Tegenlicht) verwoordt dit scherp wanneer ze zegt dat ons brein verslaafd wil zijn. Niet uit zwakte, maar uit biologie. Dopamine is het stofje van verlangen. Het zet ons in beweging, laat ons zoeken, najagen, hopen op he

Wederkerigheid is geen rekensom. Wederkerigheid wordt vaak verward met gelijkheid. Met geven en nemen in balans, met eerlijk verdelen, met elkaar tegemoetkomen. Maar wie werkelijk met mensen werkt — in therapie, in relaties, in systemen — weet dat wederkerigheid iets anders is. Het is geen rekensom. Het is een kwaliteit van aanwezigheid. Je merkt haar niet zozeer aan wat er gezegd wordt, maar aan wat er in je lichaam gebeurt. Je blijft aanwezig. Je verdwijnt niet.

Over individuatie, verbinding en het vermogen jezelf niet te verlaten Autonomie wordt vaak begrepen als zelfstandigheid. Als op eigen benen staan. Geen afhankelijkheid. Geen behoefte. Geen leunen. In onze cultuur is autonomie synoniem geworden met ik kan het alleen. Maar wie werkt met mensen — in therapie, relaties of organisaties — ziet iets anders: hoe sterker mensen dit nastreven, hoe vaker verbinding verschraalt. Of verandert in strijd. Of in terugtrekking.