Een mens heeft bedding nodig. We leven in een tijd waarin veel nadruk ligt op zelfstandigheid, flexibiliteit en het vermogen om ons steeds opnieuw aan te passen. We plannen, organiseren, presteren en bewegen van de ene afspraak naar de andere. De dagen vullen zich gemakkelijk met activiteiten, terwijl er weinig momenten overblijven die niet ergens naartoe hoeven te leiden. Juist daarin schuilt de betekenis van rituelen. Ze brengen structuur aan in het dagelijks leven en geven

Het waren vooral de kindertekeningen die me bijbleven toen ik door de tentoonstelling van Yayoi Kusama in het Stedelijk Museum Amsterdam liep. Ik was onder de indruk van haar werk, maar voelde ook een grote empathie voor het kind dat erin zichtbaar werd. Haar verbondenheid met de natuur, haar verbeeldingskracht en de omstandigheden waarin ze opgroeide, brachten me bij vragen die verder reiken dan kunst alleen. Vragen over hoe een mens een manier vindt om in de wereld te besta

Er zijn dingen waarvan we lang kunnen denken dat ze mogelijk zijn. We zien wat erin verscholen ligt: de schoonheid, de beweging die zou kunnen ontstaan, de mens die iemand zou kunnen zijn, de verhouding die zich zou kunnen verdiepen, het leven dat zich zou kunnen ontvouwen wanneer bepaalde omstandigheden veranderen. Soms is die mogelijkheid zo helder dat we haar ervaren als iets wat al bijna werkelijkheid is.

Er is een soort liefde waarin je niets hoeft te doen om aanwezig te zijn. Je bent er. Je luistert, je kijkt, je zegt wat waar is en je laat ook stiltes bestaan. Er is geen plan. Geen strategie. Je probeert de ander niet te worden, en de ander hoeft jou niet te worden. Er is alleen die merkwaardige eenvoud van ergens werkelijk zijn, open en onbeschermd, zonder te weten wat er van je aanwezigheid gemaakt zal worden. Totdat er iets verschuift.

Er zijn periodes in een mensenleven waarin bijna alles moeite lijkt te kosten. Werken, beslissen, een gesprek voeren, iets maken, je lichaam meenemen naar buiten. Soms zelfs rusten. En er zijn momenten waarop iets ineens gaat. Je loopt een kamer binnen en weet wat je te doen hebt. Je lichaam beweegt zonder dat je het bewust hoeft aan te sturen. Een gesprek ontstaat zonder dat je het hoeft te dragen. En soms gebeurt er iets merkwaardigs met tijd: op een dag waarin alles lijkt

Belichaming begint daar: weer kunnen voelen wat van jou is, wat er tussen jullie gebeurt en waar jij staat. In die ruimte tussen waarnemen en verklaren, tussen verbinding en autonomie, kan iets terugkeren wat onderweg verloren was geraakt: jezelf.

We zijn relationele wezens. We leven niet alleen met onszelf, maar voortdurend in verhouding tot anderen. In een gesprek, een vriendschap, een gezin, op het werk, in de liefde. Daar gebeurt veel meer dan wat er wordt gezegd. We voelen iets, passen ons aan, trekken ons terug, worden geraakt, raken geïrriteerd, willen begrepen worden of de ander begrijpen. Relationele geletterdheid begint voor mij bij kunnen waarnemen wat er in een ontmoeting gebeurt. Bij jezelf én tussen jou

Belichaamd leven is voor mij een rijk leven. Een leven waarin ik niet alleen denk over mijn leven, maar het ook daadwerkelijk bewoon.

Het leven is geen halleluja, toch lijkt een groot deel van ons moderne leven daarop ingericht. We willen gelukkig zijn. We willen dat het goed met ons gaat. We willen ons ontwikkelen, bewust leven, gezond eten, bewegen, mediteren, betekenisvol werk doen en goede relaties hebben. We verzamelen manieren om ons leven zo in te richten dat we ons er zo prettig mogelijk in voelen. Op zichzelf is daar niets mis mee. Natuurlijk willen we ons goed voelen. Natuurlijk zoeken we liefde,

Daarmee komen we bij iets wat veel groter is dan lichaamsbewustzijn. Ons hele zijn geeft informatie. We nemen waar met onze zintuigen, bewegen, voelen aantrekkingskracht en weerstand, merken spanning en ontspanning op, ervaren plezier, verveling, verzadiging en onrust en reageren voortdurend op andere mensen en onze omgeving. Dat betekent niet dat ieder lichamelijk signaal een waarheid bevat waarnaar we onmiddellijk moeten handelen. Het betekent wel dat een mens een veel rijk

In Amsterdam is het de Week van de Eenzaamheid. Dat gaat natuurlijk over zoveel meer dan alleen zijn. Ik startte mijn weekend alleen, met een heerlijke wandeling aan het strand. Ik genoot intens van de ruimte, de mooie luchten en de warme zon nog even op mijn gezicht voordat die in de zee onderging. Ik voelde me even zo vrij en rijk. Van eenzaamheid geen spoor te bekennen. Op de terugweg naar Amsterdam besloot ik spontaan een kaartje te bestellen voor een voorstelling bij I

Ik las Het uur van het hart van Irvin Yalom. Het is een bijzonder boek om te lezen, juist omdat Yalom in zijn laatste levensfase zo open schrijft over zijn werk en over zichzelf. Zijn geheugen laat hem steeds vaker in de steek. Hij weet niet meer alles wat hij vroeger wist en kan niet meer op dezelfde manier als therapeut werken als voorheen. Toch — of misschien juist daardoor — wordt in deze therapiesessies iets heel wezenlijks zichtbaar van wat een ontmoeting tussen twee me

Over de intelligentie van ons lichaam en de beweging naar gezondheid De vraag wat het betekent om levend te zijn, lijkt op het eerste gezicht eenvoudig. We weten immers wat leven is. Totdat je er werkelijk bij stilstaat. Een plant die zich naar het licht beweegt, een vogel die zich oriënteert op het magnetisch veld van de aarde, een slijmzwam die zonder hersenen een efficiënte route door een doolhof vindt: het zijn voorbeelden van organismen die voortdurend in relatie staan

Er zijn momenten waarop je beseft dat je al lange tijd alleen bent met iets wat voor jou wezenlijk is. Niet omdat er niemand om je heen is, en ook niet omdat je niet geliefd bent, maar omdat wat jou bezighoudt, ontroert of nieuwsgierig maakt nauwelijks ergens terugkomt. Je leest een boek dat iets in je opent en zou er het liefst meteen over praten. Je hoort muziek die je raakt en verlangt ernaar iemand te vinden die er ook door geraakt wordt.

Er zijn mensen die heel duidelijk zijn. Ze weten wat ze vinden. Ze hebben een uitgesproken mening, maken snel keuzes en lijken niet lang te hoeven twijfelen. Ze kunnen stevig staan, grenzen aangeven en zeggen waar het op staat. Daar is op zichzelf niets mis mee.

Wanneer je leven van buiten klopt, maar van binnen niet zo voelt Soms ontmoet ik mensen die op het eerste gezicht weinig reden hebben om hulp te zoeken. Ze hebben een mooi leven opgebouwd. Een fijne relatie, werk waar ze goed in zijn, een gezin, vrienden. Ze zijn intelligent, zelfstandig en gewend om verantwoordelijkheid te nemen. Ze functioneren. Vaak zelfs heel goed. En toch is er iets.

Er is een groep mensen die zich in vrijwel elke beschrijving herkent. Autisme lijkt te passen. Hechtingsproblematiek ook. Co-dependentie klinkt raak. Soms ook hoogbegaafdheid, trauma, ADHD-kenmerken, burn-out of een combinatie daarvan. Elk nieuw kader geeft even een gevoel van herkenning. En tegelijk ook verwarring. Want als alles klopt, wat zegt dat dan eigenlijk?

Ons hart als dynamisch reagerend orgaan Het hart is geen geïsoleerde pomp die losstaat van de rest van ons bestaan. Het is onderdeel van een voortdurend bewegend systeem waarin hartslag, bloeddruk, ademhaling, hormonen en het zenuwstelsel elkaar voortdurend beïnvloeden. Ons lichaam is geen verzameling losse onderdelen. Het is een levend geheel dat zich voortdurend afstemt op wat er gebeurt — binnenin ons en om ons heen. Deze afstemming wordt grotendeels geregeld door het auto

De laatste jaren lijkt autisme overal te zijn. Op sociale media herkennen mensen zichzelf in lijstjes en filmpjes. Boeken en podcasts bieden nieuwe perspectieven. Professionals spreken steeds vaker over neurodiversiteit. Tegelijkertijd groeit ook de verwarring. Is autisme een stoornis? Een andere manier van zijn? Het gevolg van trauma? Een reactie op een veeleisende samenleving? Of misschien van alles een beetje?

We leven in een tijd waarin bijna elk ongemak wordt terugverwezen naar het individu. Voel je je eenzaam? Werk aan jezelf. Ben je gespannen? Reguleer je zenuwstelsel. Ben je een paar kilo te zwaar? Gebruik je stappenteller, doe krachttraining en eet meer eiwitten, vooral als je boven de 40 bent. Heb je moeite met relaties? Onderzoek je hechtingsstijl. Voel je je niet gezien? Ga in therapie. Ben je al in therapie geweest? Zoek dan een betere therapeut.