Stevigheid

Wanneer zekerheid geen stevigheid meer is

Er zijn mensen die heel duidelijk zijn. Ze weten wat ze vinden. Ze hebben een uitgesproken mening, maken snel keuzes en lijken niet lang te hoeven twijfelen. Ze kunnen stevig staan, grenzen aangeven en zeggen waar het op staat. Daar is op zichzelf niets mis mee. Sterker nog: duidelijkheid kan een prachtige kwaliteit zijn. Stelligheid kan kracht bevatten. Een uitgesproken mening kan getuigen van betrokkenheid, ervaring en een goed ontwikkeld gevoel voor wat voor jou belangrijk is.

Maar er is een verschil tussen stevigheid en hardheid. Tussen weten waar je staat en niet meer kunnen bewegen. Tussen een duidelijke grens en een muur.

Wanneer zekerheid verhardt

Soms wordt zekerheid een manier om niet meer te hoeven voelen wat onzeker, kwetsbaar of ingewikkeld is. Dan wordt een mening een vaststaand oordeel. Een overtuiging iets waar niet meer aan geraakt mag worden. Een grens een afsluiting. En nuance iets wat we ervaren als zwakte, twijfel of gebrek aan duidelijkheid.

We weten dan niet alleen wat we vinden, maar ook wat de ander zou moeten vinden. We hebben niet alleen een grens, maar weten precies waarom de ander daar overheen is gegaan. We voelen niet alleen dat iets ons raakt, maar maken er onmiddellijk een verhaal van over hoe het zit.

Zo kan stelligheid een vorm van zelfbescherming worden. Niet bewust. Niet omdat iemand ervoor kiest om hard te zijn. Maar omdat er ergens geen ruimte is om niet te weten, geraakt te worden of van gedachten te veranderen. Dan geeft zekerheid rust. Maar het is een rust die iets afsluit.

Een ongezouten mening

Misschien kennen we allemaal wel momenten waarop we iets heel zeker weten. Dit is gewoon zo. Daar ben ik helemaal klaar mee. Zo iemand ben ik niet. Dat zou ik nooit doen. Dit klopt gewoon niet.

Soms is dat precies wat er nodig is. Een heldere constatering. Een duidelijke grens. Een besluit.

Maar soms zit er onder die zekerheid iets anders. Een gekwetstheid die niet gevoeld mag worden. Een angst die te kwetsbaar voelt. Een behoefte die we niet willen erkennen. Een oude overtuiging die ooit geholpen heeft om de wereld begrijpelijk te maken.

Dan kan een ongezouten mening verhullen dat we eigenlijk niet meer in contact zijn met wat er in ons gebeurt. We hebben een standpunt, maar zijn het contact met onszelf onderweg kwijtgeraakt.

Hardheid is niet hetzelfde als kracht

Dat onderscheid is niet altijd gemakkelijk te maken. Want hardheid kan er van buitenaf heel krachtig uitzien. Iemand die nergens voor terugdeinst. Die zich niet laat beïnvloeden. Die altijd weet wat goed en fout is. Die geen ruimte nodig lijkt te hebben voor twijfel. Die zich niet laat raken.

Maar echte stevigheid hoeft niet hard te zijn. Je kunt ergens heel duidelijk over zijn en toch nieuwsgierig blijven. Je kunt een grens trekken en de ander blijven zien. Je kunt een sterke mening hebben en ruimte laten voor de mogelijkheid dat je iets nog niet weet. Je kunt zeggen: hier sta ik zonder te hoeven zeggen: en daarom moet jij hier ook staan.

Wanneer die ruimte verdwijnt, kan stevigheid omslaan in dominantie. Dan wordt de eigen werkelijkheid het uitgangspunt en raakt de ander steeds meer uit beeld. Er hoeft niet meer afgestemd te worden, omdat het antwoord al vaststaat. De dialoog maakt plaats voor overtuigen, bepalen of gelijk krijgen.

Dan ontstaat er geen werkelijk contact meer tussen jij en ik, maar vooral een beweging vanuit het ik naar de ander. Dat kan zichtbaar zijn in grote dingen, maar ook in kleine momenten: niet werkelijk luisteren, invullen wat de ander bedoelt, geen ruimte laten voor een ander perspectief of de ander subtiel het gevoel geven dat diens werkelijkheid minder geldig is.

Dominantie hoeft daarbij niet luid of agressief te zijn. Ze kan ook heel rationeel, zelfverzekerd of ogenschijnlijk kalm zijn. Het gemis zit niet per se in de toon. Het zit in het ontbreken van wederkerigheid.

Wanneer iets afgesplitst raakt

Ook hier speelt belichaming een rol. Wanneer we iets in onszelf niet goed kunnen verdragen, kan het buiten ons bewustzijn raken. We worden dan bijvoorbeeld heel rationeel over iets wat ons diep raakt. Heel stellig over iets waar we eigenlijk onzeker over zijn. Heel onafhankelijk op een plek waar we verlangen naar nabijheid.

Wat we niet kunnen voelen, kan zich dan uitdrukken als overtuiging. Niet: ik ben bang dat ik er niet toe doe. Maar: ik heb niemand nodig. Niet: ik voel me gekwetst. Maar: mensen zijn gewoon onbetrouwbaar. Niet: ik weet het eigenlijk niet. Maar: dit is gewoon hoe het zit.

Dat betekent niet dat de overtuiging onwaar is. Ook dat is belangrijk. Mensen kunnen werkelijk onbetrouwbaar zijn. Grenzen kunnen werkelijk overschreden worden. Sommige situaties vragen om een duidelijk nee. Sommige waarden zijn voor jou misschien zo wezenlijk dat je er niet over wilt onderhandelen.

De vraag is niet of je gelijk hebt. De vraag is of je nog in contact bent met jezelf terwijl je dit zegt. En ook: of er nog ruimte is voor de ander.

Verschil tussen mensen

En daar wordt het interessant, want niet iedere stevige of uitgesproken persoon is afgesplitst. We zijn nu eenmaal verschillend.

We hebben verschillende temperamenten, karakters, gevoeligheden, ervaringen en rugzakjes. De een denkt lang na en weegt alles af. De ander weet snel wat hij vindt. De een is van nature zacht en ontvankelijk, de ander directer en meer uitgesproken is. Ook onze essenties verschillen.

Niet iedere daadkracht hoeft zachter. Niet iedere uitgesproken mening hoeft genuanceerder. Niet iedere rustige persoonlijkheid is meer belichaamd dan iemand die uitgesproken en krachtig is.

Volwassenwording betekent niet dat we allemaal hetzelfde gaan klinken. Het betekent eerder dat we steeds meer onszelf kunnen zijn zonder delen van onszelf buiten te hoeven sluiten.

De kwaliteit achter de vorm

Wanneer stevigheid belichaamd is, kan ze iets heel moois worden. Dan is kracht niet hetzelfde als hardheid, duidelijkheid niet hetzelfde als starheid, een mening niet hetzelfde als een oordeel, een grens niet hetzelfde als afsluiting en zekerheid niet hetzelfde als het uitsluiten van twijfel.

Een werkelijk belichaamde stevigheid kan juist verrassend zacht zijn. Niet week. Niet besluiteloos. Niet voortdurend open voor alles. Maar stevig én beweeglijk.

Je kunt weten wat belangrijk voor je is en toch luisteren. Je kunt geraakt worden zonder meteen van positie te veranderen. Je kunt je mening herzien zonder jezelf kwijt te raken. Je kunt nee zeggen zonder de ander te ontmenselijken.

Er blijft contact: met jezelf, met de ander en met wat er werkelijk gebeurt. En misschien is dat wel het verschil tussen kracht en dominantie: kracht kan ruimte innemen zonder de ruimte van de ander weg te nemen.

Wanneer ontwikkeling nodig is

Misschien is dat waar de ontwikkeling van belichaming uiteindelijk over gaat. Niet over het afleren van onze eigenschappen, maar over ze meer geintegreerd en verbonden tot je beschikking te hebben.

De directe mens hoeft niet minder direct te worden. De gevoelige mens hoeft niet harder te worden. De uitgesproken mens hoeft niet minder uitgesproken te worden. De twijfelaar hoeft niet ineens besluitvaardig te worden.

Maar waar iets afgesplitst is geraakt, kan integratie nodig zijn. Zodat kracht niet langer hoeft te beschermen tegen kwetsbaarheid. Zodat duidelijkheid niet hoeft te vechten tegen twijfel. Zodat autonomie niet hoeft te ontkennen dat we elkaar nodig hebben. En zodat zachtheid niet hoeft te betekenen dat je geen grens hebt.

Dat is misschien een vorm van volwassenwording die minder zichtbaar is dan veranderen. Je wordt niet per se een ander mens. Je wordt meer aanwezig in de mens die je al bent.

Misschien is dat ook een wezenlijk verschil tussen therapie als zelfoptimaliseringsproject en therapie als ontmoeting. Niet alles hoeft gefixt, verbeterd of opgelost te worden. In lichaamsgerichte therapie gaat het niet alleen om wat je als cliënt begrijpt of leert, maar ook om wat er in de ontmoeting kan ontstaan. De aanwezigheid van de therapeut doet daarin mee. Niet als iemand die het antwoord heeft, maar als iemand die zelf het proces van bewustwording, integratie en belichaming is aangegaan en daardoor ruimte kan blijven houden voor wat zich tussen jullie ontvouwt.

Niet perfect. Niet boven de ander. Wel aanwezig.

Misschien is helderheid wel zachter dan we denken

Misschien hoeft echte helderheid daarom helemaal niet hard te klinken. Ze kan uitgesproken zijn en toch ruimte laten. Ze kan een grens trekken en toch verbonden blijven. Ze kan zeggen: dit klopt voor mij niet, zonder daar onmiddellijk van te maken: dus jij doet het fout. Ze kan zeggen: hier sta ik, terwijl er ergens ook ruimte blijft voor: en ik kan nog steeds iets niet weten.

Dat is geen zwakte. Het is de mogelijkheid om stevig te staan zonder jezelf vast te zetten. Om een overtuiging te hebben zonder erdoor bezeten te worden. Om jezelf serieus te nemen zonder de ander te hoeven verkleinen.

En misschien is dat wel het verschil tussen zekerheid en werkelijke innerlijke stevigheid: niet dat je nooit meer twijfelt, maar dat je ook wanneer je heel zeker bent, in contact kunt blijven met alles wat er nog meer leeft. Niet alleen met je mening, maar met jezelf.