We zijn geneigd te denken dat helderheid iets is om naar toe te werken. Dat je uiteindelijk moet weten wat je wilt, waar je grens ligt, wat de juiste keuze is en wat je werkelijk voelt. Maar misschien is dat niet altijd de meest volwassen plek om vanuit te leven. Er is een vorm van onzekerheid die helemaal niet zwak is. Een niet-weten waarin verschillende mogelijkheden naast elkaar mogen bestaan, zonder dat je jezelf onmiddellijk hoeft vast te leggen.

Er zijn mensen die heel duidelijk zijn. Ze weten wat ze vinden. Ze hebben een uitgesproken mening, maken snel keuzes en lijken niet lang te hoeven twijfelen. Ze kunnen stevig staan, grenzen aangeven en zeggen waar het op staat. Daar is op zichzelf niets mis mee.

Er zijn momenten in het leven waarop we vastlopen. Dat is lang niet altijd omdat we niet weten wat we willen of hoe we daar moeten komen. Het is simpelweg niet altijd zo eenduidig of rechtlijnig. Wat we willen kan verschillende kanten hebben, die soms tegengesteld lijken en soms ook werkelijk met elkaar botsen. Je kunt diep naar verbinding verlangen en tegelijkertijd ruimte nodig hebben. Je kunt van iemand houden en voelen dat je afstand moet nemen.

Er is een groep mensen die zich in vrijwel elke beschrijving herkent. Autisme lijkt te passen. Hechtingsproblematiek ook. Co-dependentie klinkt raak. Soms ook hoogbegaafdheid, trauma, ADHD-kenmerken, burn-out of een combinatie daarvan. Elk nieuw kader geeft even een gevoel van herkenning. En tegelijk ook verwarring. Want als alles klopt, wat zegt dat dan eigenlijk?

Ons hart als dynamisch reagerend orgaan Het hart is geen geïsoleerde pomp die losstaat van de rest van ons bestaan. Het is onderdeel van een voortdurend bewegend systeem waarin hartslag, bloeddruk, ademhaling, hormonen en het zenuwstelsel elkaar voortdurend beïnvloeden. Ons lichaam is geen verzameling losse onderdelen. Het is een levend geheel dat zich voortdurend afstemt op wat er gebeurt — binnenin ons en om ons heen. Deze afstemming wordt grotendeels geregeld door het auto

De laatste jaren lijkt autisme overal te zijn. Op sociale media herkennen mensen zichzelf in lijstjes en filmpjes. Boeken en podcasts bieden nieuwe perspectieven. Professionals spreken steeds vaker over neurodiversiteit. Tegelijkertijd groeit ook de verwarring. Is autisme een stoornis? Een andere manier van zijn? Het gevolg van trauma? Een reactie op een veeleisende samenleving? Of misschien van alles een beetje?

We leven in een tijd waarin bijna elk ongemak wordt terugverwezen naar het individu. Voel je je eenzaam? Werk aan jezelf. Ben je gespannen? Reguleer je zenuwstelsel. Ben je een paar kilo te zwaar? Gebruik je stappenteller, doe krachttraining en eet meer eiwitten, vooral als je boven de 40 bent. Heb je moeite met relaties? Onderzoek je hechtingsstijl. Voel je je niet gezien? Ga in therapie. Ben je al in therapie geweest? Zoek dan een betere therapeut.

Veel mensen die in mijn praktijk komen, worstelen niet met een gebrek aan verantwoordelijkheid. Integendeel. Ze zijn vaak degene die het overzicht bewaren, wanneer anderen het kwijt zijn. Die aanvoelen wat er speelt, voordat iemand het zelf doorheeft. Die conflicten proberen te verzachten, relaties proberen te redden, gezinnen draaiende houden, teams steunen en voortdurend rekening houden met de impact van hun handelen op anderen. Ze worden gezien als zorgzaam. Sterk. Bewust.

Over de overgang, innerlijke autoriteit en de impact op onze samenleving Als we de overgang niet langer benaderen als iets dat opgelost moet worden, maar als een fase die bedding vraagt — wat komt er dan vrij? In mijn vorige blog stond die verschuiving centraal. Hier wil ik een stap verder gaan: wat betekent dat voor de vrouw zelf — en welke waarde komt daarmee vrij, voor haar én voor de samenleving?

Een grotere innerlijke ruimte geeft ons een bandbreedte waarin meer kan plaatsvinden. Emoties, gedachten, verlangens – ze krijgen er niet alleen plek, ze worden voelbaar op een manier die niet overweldigt. Het is alsof er meer adem is in jezelf: meer ruimte om te observeren, te ervaren, te reageren.

In mijn praktijk ontmoet ik vaak mensen die het gevoel hebben dat ze hun innerlijke roerselen wel begrijpen, maar het niet kunnen voelen. Ze hebben inzicht, woorden, reflectievermogen — en toch blijven klachten bestaan. Spanning. Onrust. Vermoeidheid. Darmklachten. Emotionele labiliteit. Een gevoel van afgesneden zijn, of juist overspoeld. Alsof er iets anders meespeelt. Iets dat niet bereikt wordt via denken alleen.

Wederkerigheid is geen rekensom. Wederkerigheid wordt vaak verward met gelijkheid. Met geven en nemen in balans, met eerlijk verdelen, met elkaar tegemoetkomen. Maar wie werkelijk met mensen werkt — in therapie, in relaties, in systemen — weet dat wederkerigheid iets anders is. Het is geen rekensom. Het is een kwaliteit van aanwezigheid. Je merkt haar niet zozeer aan wat er gezegd wordt, maar aan wat er in je lichaam gebeurt. Je blijft aanwezig. Je verdwijnt niet.

Over individuatie, verbinding en het vermogen jezelf niet te verlaten Autonomie wordt vaak begrepen als zelfstandigheid. Als op eigen benen staan. Geen afhankelijkheid. Geen behoefte. Geen leunen. In onze cultuur is autonomie synoniem geworden met ik kan het alleen. Maar wie werkt met mensen — in therapie, relaties of organisaties — ziet iets anders: hoe sterker mensen dit nastreven, hoe vaker verbinding verschraalt. Of verandert in strijd. Of in terugtrekking.

Reddersgedrag ziet er aan de buitenkant vaak warm, betrokken en verantwoordelijk uit. Iemand ziet dat het niet goed gaat met een ander, voelt spanning, ongemak of zorg, en stapt naar voren. Neemt over. Lost op. Draagt. Houdt bij elkaar. In families, relaties en organisaties wordt dit gedrag vaak gewaardeerd. De redder is degene die het ziet, die het regelt, die er is. En toch… in de praktijk zie ik hoe juist dit gedrag — hoe goed bedoeld ook — diepe dynamieken in stand kan h

Soms draagt iemand een beeld over zichzelf dat diep vanbinnen niet klopt, maar dat wél als waarheid wordt ervaren. Een gevoel van zo ben ik nu eenmaal: te gevoelig, zwak, lastig, instabiel, verantwoordelijk voor de sfeer, of degene die steeds tekortschiet. Niet omdat dit de kern is van wie iemand is, maar omdat dit beeld ooit nodig was om te kunnen blijven bestaan in relatie tot een ander. In mijn werk ontmoet ik veel mensen die zichzelf zijn kwijtgeraakt in beelden die nie

"This being human is a guest house. Every morning a new arrival. A joy, a depression, a meanness, some momentary awareness comes as an unexpected visitor. Welcome and entertain them all! Even if they’re a crowd of sorrows, who violently sweep your house empty of its furniture, still treat each guest honorably. He may be clearing you out for some new delight. The dark thought, the shame, the malice, meet them at the door laughing, and invite them in. Be grateful for whoever

Rouwen om wat nooit heeft bestaan In lichaamsgericht trauma­werk kom je soms lagen tegen waarvan je niet wist dat ze bestonden. Niet de pijn van wat er wél gebeurd is — die kennen veel mensen. Maar de pijn van wat er nooit heeft kunnen gebeuren. Het verlangen dat geen bedding vond. De nabijheid die er niet was. De veiligheid die je nooit hebt kunnen voelen. De steun die je nodig had, maar die niemand kon geven.

De nacht na de herberg Na de herberg komt geen antwoord. Geen helder plan. Geen nieuw begin in de vorm waarin we het vaak verwachten. Er komt eerst een nacht. De nacht waarin niets hoeft te gebeuren. Waarin het oude jaar nog niet voorbij is, en het nieuwe nog geen vorm heeft aangenomen. Een ruimte tussen wat was en wat nog niet is. Veel mensen ervaren deze dagen als onrustig. Alsof er iets moet worden afgerond, besloten of losgelaten. Alsof er een conclusie nodig is voordat

Geen plaats in de herberg — over wat geboren wil worden in het donker Kerstmis valt niet toevallig aan het einde van het jaar. Niet midden in de zomer, niet in de tijd van overvloed en expansie, maar in het donkerste seizoen. Wanneer de dagen kort zijn, de natuur zich heeft teruggetrokken en het leven ondergronds lijkt te zijn gegaan. In oude culturen was dit geen feest van licht tegen de duisternis, maar een eerbetoon aan haar. De winterzonnewende markeerde het moment waaro

Veerkracht is geen stevigheid — het is beweeglijkheid We hebben vaak geleerd dat veerkracht betekent dat je sterk moet zijn. Dat je overeind blijft, doorzet, niet breekt. Maar als je eerlijk kijkt, voel je waarschijnlijk dat dat helemaal niet is wat veerkracht werkelijk doet. Echte veerkracht is niet hard. Het is niet strak. Het is niet de kracht waarmee je jezelf bij elkaar houdt. Veerkracht is juist het vermogen om mee te bewegen met het leven — met wat pijnlijk is, wat o