Reddersgedrag

Reddersgedrag; wanneer goede intentie onbewust macht wordt

Reddersgedrag ziet er aan de buitenkant vaak warm, betrokken en verantwoordelijk uit. Iemand ziet dat het niet goed gaat met een ander, voelt spanning, ongemak of zorg, en stapt naar voren. Neemt over. Lost op. Draagt. Houdt bij elkaar.

In families, relaties en organisaties wordt dit gedrag vaak gewaardeerd. De redder is degene die het ziet, die het regelt, die er is. En toch… in de praktijk zie ik hoe juist dit gedrag — hoe goed bedoeld ook — diepe dynamieken in stand kan houden. Dynamieken van afhankelijkheid, macht en bevroren ontwikkeling. Niet omdat de redder ‘fout’ is. Maar omdat redden zelden neutraal is.

De onbewuste laag onder redden

Vanuit lichaamsgerichte en systemische therapie kijken we niet alleen naar gedrag, maar naar wat het lichaam en het zenuwstelsel proberen te reguleren.

Reddersgedrag ontstaat vaak op een moment — soms vroeg in het leven — waarop een kind voelt:

·       Dit is te veel

·       Iemand moet het doen

·       Als ik het niet draag, valt het uit elkaar

Het lichaam mobiliseert kracht, alertheid en verantwoordelijkheid. Dat wordt een vaardigheid. Later zelfs een identiteit.

Maar onder die vaardigheid ligt vaak iets anders:

·       een onverdraaglijke machteloosheid

·       angst voor verlies of chaos

·       een diep gevoel van alleen staan

Reddersgedrag is dan geen vrije keuze, maar een regulerende beweging: Als ik zorg, blijft het veilig.

Wat redden systemisch doet

Systemisch gezien gebeurt er iets subtiels maar ingrijpends.

Door te redden:

·       neem je een plek in die niet van jou is

·       schuif je de ander onbewust een plek onder jou toe

·       ontneem je de ander zijn eigen draagkracht, tempo en leerweg

In families zie je dit bijvoorbeeld wanneer een kind:

·       emotioneel voor een ouder zorgt

·       conflicten dempt

·       verantwoordelijkheid draagt voor het welzijn van het geheel

In organisaties gebeurt hetzelfde:

·       een medewerker vangt structureel tekorten van het systeem op

·       een leidinggevende ‘beschermt’ medewerkers tegen spanningen die eigenlijk bij het werk horen

·       een teamlid voorkomt dat iets escaleert door zichzelf te overbelasten

Wat aan de oppervlakte zorgzaam lijkt, creëert onderhuids een asymmetrie: de één draagt, de ander wordt gedragen. En waar gedragen wordt, ontstaat zelden volwassen autonomie.

De verborgen macht van de redder

Dit is een gevoelig punt, maar een essentieel inzicht. Reddersgedrag bevat vaak — onbewust — macht. Niet als intentie, maar als effect.

De redder:

·       bepaalt wat nodig is

·       bepaalt het tempo

·       bepaalt wanneer iets ‘te veel’ is

De ander leert:

·       ik kan het blijkbaar niet zelf

·       ik moet geholpen worden

·       ik mag leunen, maar niet staan

Dit kan leiden tot:

·       afhankelijkheid

·       passiviteit

·       weerstand of onderhuidse boosheid

·       schaamte of minderwaardigheid

En paradoxaal genoeg: hoe meer de redder geeft, hoe minder er werkelijk terugkomt.

Waarom redden zo hardnekkig is

Reddersgedrag voelt vaak ethisch juist. Het is sociaal gewenst, moreel bekrachtigd en cultureel diep verankerd. Maar voor het zenuwstelsel van de redder is stoppen met redden vaak beangstigender dan doorgaan.

Want onder het redden ligt meestal:

·       oude angst

·       oud verlies

·       of een vroeg aangeleerde loyaliteit

Niet redden voelt dan als:

·       iemand laten vallen

·       falen

·       egoïsme

·       gevaar

Terwijl het in werkelijkheid vaak het begin is van iets heel anders.

Wat er verandert als redden stopt

Wanneer iemand — in therapie, begeleiding of bij meer bewustwording — langzaam leert niet meer automatisch te redden, ontstaat er ruimte.

Systemisch gebeurt er dan dit:

·       de ander komt weer op eigen benen

·       verantwoordelijkheid keert terug naar de juiste plek

·       spanning wordt voelbaar, maar ook beweeglijk

·       volwassen kracht kan ontstaan

Voor de redder zelf betekent dit:

·       minder overbelasting

·       meer contact met eigen grenzen

·       een hernieuwd gevoel van gelijkwaardigheid

·       vaak ook rouw om wat ooit niet gedragen werd

Niet redden is geen afstand nemen. Het is nabij blijven zonder over te nemen.

Hoe het anders kan — belichaamd en relationeel

In mijn werk nodig ik mensen uit om niet meteen te doen, maar eerst te voelen:

·       Wat gebeurt er in mijn lichaam als ik níét inspring?

·       Welke spanning probeer ik eigenlijk te reguleren?

·       Van wie is dit werkelijk?

Vanuit die vertraging ontstaat keuze.

Anders zijn betekent bijvoorbeeld:

·       aanwezig blijven zonder oplossing

·       vertrouwen op het proces van de ander

·       spanning verdragen zonder in actie te schieten

·       verantwoordelijkheid laten waar die hoort

Dat vraagt volwassenheid, innerlijke stevigheid en vaak ook begeleiding. Maar het opent iets wezenlijks.

Wat het oplevert

Wanneer reddersgedrag plaatsmaakt voor gelijkwaardige aanwezigheid:

·       relaties worden eerlijker

·       systemen worden gezonder

·       mensen komen in hun eigen kracht

·       betrokkenheid wordt wederkerig

En misschien wel het belangrijkste: er ontstaat ruimte voor werkelijke ontmoeting — niet vanuit noodzaak, maar vanuit keuze. Dat is geen verlies van zorg. Dat is zorg die volwassen is geworden.

#lichaamsgerichtetherapie #biodynamischepsychologie #narm #relaties #familie #organisaties #systemen #redder #slachtoffer #autonomie #wederkerigheid #macht #onmacht #ruimte