Verlangen of Bevrijding

Over dopamine, belichaming en de kunst van genoeg

We leven in een tijd waarin verlangen voortdurend wordt aangewakkerd. Sneller. Meer. Intenser. Nog een prikkel, nog een beloning, nog iets om naar uit te reiken.

Psychiater Anna Lembke (zie online video VPRO Tegenlicht) verwoordt dit scherp wanneer ze zegt dat ons brein verslaafd wil zijn. Niet uit zwakte, maar uit biologie. Dopamine is het stofje van verlangen. Het zet ons in beweging, laat ons zoeken, najagen, hopen op herhaling.

Maar wat gebeurt er wanneer verlangen zijn richting verliest? Wanneer het niet langer verbindt, maar uitput?

Lembke wijst op een paradox die ik in mijn werk steeds opnieuw tegenkom: hoe meer plezier we najagen, hoe minder we het vermogen behouden om werkelijk plezier te ervaren. Het brein raakt uit balans. Het zenuwstelsel raakt overbelast. En wat ooit levend en voedend was, wordt iets waar we afhankelijk van raken.

Verlangen is zelden het probleem

Vanuit trauma- en lichaamsgerichte therapie kijken we anders naar verlangen. Niet als een gebrek aan discipline, maar als een intelligente aanpassing.

Verlangen — naar eten, erkenning, prestaties, nabijheid, afleiding of genot — ontstaat vaak niet uit overvloed, maar uit een vroeg tekort. Een tekort aan veiligheid, afstemming, rust of werkelijk gezien worden. Het systeem leert: iets buiten mij zal brengen wat ik binnenin niet kan vinden.

Niet omdat dat waar is, maar omdat het ooit noodzakelijk was.

In relationele en ontwikkelingsgerichte benaderingen (zoals NARM) spreken we over strategieën die ontstaan in contact: manieren waarop een kind leert overleven in een omgeving die niet afgestemd was en niet volledig kon dragen. Het lichaam onthoudt dit. Niet als verhaal, maar als spanning, onrust, honger of leegte. Zolang die innerlijke staat niet gezien en gereguleerd wordt, blijft verlangen zich herhalen. Niet om te genieten, maar om te reguleren.

Wanneer vervulling niet meer kan landen

In de biodynamische psychologie zien we hoe voortdurende overstimulatie het natuurlijke pulseren van het lichaam verstoort. Er ontstaat geen echte verzadiging meer. Geen rustpunt. Alleen herhaling.

Dit is wat Lembke bedoelt wanneer ze zegt dat het najagen van plezier uiteindelijk leidt tot het onvermogen om plezier te voelen. Het systeem raakt afgestompt. Niet alleen voor genot, maar ook voor subtiliteit: stilte, eenvoud, intimiteit, betekenis.

Wat overblijft is een innerlijke schraalte, vermomd als overvloed.

Sattva: leven in afstemming

Ayurveda benoemt dit proces al duizenden jaren, via de guna’s: rajas (onrust, begeerte), tamas (verdoving, zwaarte) en sattva — helderheid, eenvoud, aanwezigheid. Een sattvisch leven gaat niet over onthouding of strengheid. Het gaat over afstemming.

Over voeding, relaties, werk en ritme die het zenuwstelsel ondersteunen in plaats van opjagen. Over keuzes die niet voortkomen uit impuls, maar uit luisteren. Sattva vergroot het vermogen om genoeg te ervaren — niet als idee, maar als lichamelijke realiteit.

Misschien is dat wel de kern van bevrijding: niet minder verlangen, maar minder gedrevenheid.

Dopamine-vasten als herstel van gevoeligheid

Wanneer Lembke pleit voor dopamine-vasten, hoor ik geen pleidooi voor zelfdiscipline. Ik hoor een uitnodiging tot herstel van gevoeligheid. Tot vertraging. Tot het opnieuw leren verdragen van leegte, stilte en niet-weten.

In lichaamsgericht werk is dit een wezenlijke beweging.

Pas wanneer het systeem niet voortdurend wordt afgeleid of verdoofd, kan datgene wat eronder ligt voelbaar worden: oude pijn, rouw, gemis — maar ook levensenergie, creativiteit en diepe rust.

Bevrijding ontstaat hier niet door iets af te nemen, maar door werkelijk te verbinden, innerlijk via je lichaam. Door je lichaam opnieuw te laten ervaren dat het niet alleen is. Dat er nu wél ruimte, keuze en steun is.

Van najagen naar bewonen

Het verschil tussen verlangen en bevrijding zit niet in wat we doen, maar in vanuit welke staat we leven.

Verlangen jaagt.

Bevrijding bewóónt.

Bevrijding betekent dat plezier niet langer iets is wat we moeten grijpen, maar iets wat kan ontstaan — vanzelf, in de juiste omstandigheden. In een lichaam dat zich veilig voelt. In relaties waarin we werkelijk gezien worden. In een leven dat niet draait om méér, maar om wezenlijker.

Misschien vraagt deze tijd niet om nieuwe antwoorden, maar om een oude herinnering:

dat voelen genoeg kan zijn.

dat eenvoud voedt.

en dat vrijheid niet ligt in het najagen van verlangen,

maar in het thuiskomen in het lichaam.

Boek een sessie als je de uitnodiging voelt om je meer te herinneren en daar steun bij wenst. info@michellevanderzee.nl.

#lichaamsgerichtetherapie #traumatherapie #narm #biodynamischepsychologie #ayurveda #vertraging #annalembke #vpro #tegenlicht #verlangen #bevrijding #dopamine