Wat 'Trump' ons leert over leiderschap

Trump, de schoolklas en de vraag die we liever niet stellen

Aan de ontbijttafel deelde mijn dochter hoe zij en haar klasgenoten praten over en lachen om Trump. Sinaasappel. Clown. Narcist. Filmpjes waarin hij wordt geridiculiseerd. Iedereen doet mee. Het is grappig. Het verbindt. En ongemerkt ontstaat er iets anders: een gezamenlijk gevoel van gelijk, van boven staan, van morele helderheid.

Ik snap de verleiding. Trump nodigt uit tot spot. Zijn gedrag is grof, grandioos en vaak ontregelend. Ik ben geen voorstander van hem als leider. Dit stuk is geen verdediging. En het is ook geen pleidooi voor empathie als morele façade — dat zogenaamd liefdevolle “in iedereen zit iets goeds zien” kan net zo goed een vorm van zelfverheffing zijn.

Wat mij raakte, was iets anders.

Wat hier zichtbaar wordt, is geen politiek debat.

Het is een psychologisch mechanisme rond macht.

Trump als fenomeen

Trump reduceren tot “een narcist” is overzichtelijk. Het maakt het probleem klein en extern. Maar daarmee missen we wat hij óók is: een fenomeen.

Psychologisch belichaamt hij een vorm van overcompensatie die ontstaat waar kwetsbaarheid, afhankelijkheid en schaamte geen bedding hebben gekregen. Grootte, dominantie en onaantastbaarheid zijn dan geen karaktertrekken, maar beschermingsstrategieën.

Symbolisch staat hij voor wat niet geïntegreerd is — persoonlijk én collectief. Wat geen plek kreeg, wordt luid. Wat niet verdragen wordt, wordt opgeblazen. In die zin heeft Trump niet iets nieuws gebracht, maar zichtbaar gemaakt wat al onder de oppervlakte aanwezig was.

Maatschappelijk fungeert hij als bliksemafleider. Hij vangt projecties, angsten en woede die elders geen taal of bedding vinden. Dat maakt hem niet onschuldig. Maar het maakt hem wél betekenisvol.

De makkelijke positie

Trump belachelijk maken is eenvoudig.

Hem moreel ontmaskeren nog eenvoudiger.

Het levert onmiddellijk een veilige positie op: wij zijn anders, slimmer, verder ontwikkeld. Die positie voelt krachtig. Maar het is geen werkelijke kracht. Het is overmacht — kracht die ontstaat door iemand anders te reduceren.

En precies daar begint de ongemakkelijke parallel.

Narcistische afweer: ook van ons

In het werken met ontwikkelingstrauma verstaan we onder narcistische afweer geen label, maar een menselijke overlevingsbeweging. Ze ontstaat waar iemand te vroeg op zichzelf aangewezen was.

De kern is eenvoudig:

liever groot dan klein

liever gelijk dan geraakt

liever verheven dan afhankelijk

Trump belichaamt dit openlijk. Ongenuanceerd. Zonder schaamte.

En juist daardoor nodigt hij uit tot projectie.

Zolang “de narcist” buiten ons staat, hoeven we onze eigen narcistische afweer niet te onderzoeken: morele superioriteit, spot, wij-zij-denken, collectieve ontmenselijking. Subtieler, netter, maar psychologisch gezien niet wezenlijk anders.

Overmacht als sociale regulatie

Ontwikkelingstrauma gaat zelden over wat er zichtbaar misging. Het gaat over wat ontbrak: afstemming, bescherming, koestering. Waar dat ontbreekt, leren mensen zichzelf reguleren via controle, dominantie of verheffing.

Dat geldt individueel.

En collectief gebeurt precies hetzelfde.

Samen lachen om Trump lijkt onschuldig. Maar psychologisch gezien reguleren we onze eigen spanning door iemand anders klein te maken. Dat is machtsuitoefening — sociaal geaccepteerd, cultureel gelegitimeerd, maar niet wezenlijk anders dan wat we zeggen af te wijzen.

Wat mijn dochter hier leert

Wat mijn dochter hier leert, gaat niet over Trump. Ze leert hoe macht werkt in groepen. Hoe snel ons denken wordt vervangen door herhalen. Hoe verleidelijk het is om mee te lachen om erbij te horen.

Vijf minuten lachen om een filmpje is menselijk. Maar wanneer spot de plaats inneemt van onderscheidingsvermogen, verarmen we. Dan leren kinderen niet om te voelen, te denken en verantwoordelijkheid te nemen, maar om zich te positioneren.

Volwassenwording als vorm van leiderschap

Voor mij ligt hier de kern. Volwassenwording betekent niet dat we allemaal een uitgesproken mening hebben. Het betekent dat we innerlijk draagvlak ontwikkelen. Dat we onze eigen neiging tot overmacht, vermijding en projectie onder ogen durven zien. Dat is het niveau van leiderschap waar ik voor kies. Niet het leiderschap van volume, verontwaardiging of snelle duiding. Maar het leiderschap dat kan blijven staan bij complexiteit.

Onze werkelijke invloed ligt daar. Niet in eindeloos commentaar leveren vanaf de bank. Niet in het gedachteloos herhalen van wat media voorschotelen. Zelfs stemmen verliest zijn betekenis wanneer het niet geworteld is in innerlijk onderzoek en verantwoordelijkheid.

Invloed begint waar we bereid zijn dieper te kijken dan gelijk en ongelijk. Waar we onszelf niet vrijpleiten door naar buiten te wijzen. Waar we machteloosheid durven verdragen zonder haar te overschreeuwen.

De echte vraag

Trump is niet het onderwerp.

Hij is het symptoom.

De vraag is niet wat we van hem vinden.

De vraag is wat we doen met wat hij in ons oproept.

Durven we daar te blijven?

Durven we daar volwassen in te worden?

Dat is geen politieke keuze.

Dat is een existentiële.

En dát is de les die ik mijn dochter hoop mee te geven — en die we misschien collectief harder nodig hebben dan nog een mening.

#lichaamsgerichtetherapie #narm #biodynamischetherrapie #traumaheling #trump #narcistischeafweer #kracht #innerlijkonderzoek #integriteit #invloed #onmacht #kwetsbaarheid #trump #symbool #fenomeen